Er zijn drie onafhakelijke munttradities wereldwijd

Er zijn drie onafhankelijke munttradities in de wereld.

De Chinese traditie

Deze begon in de tijd van de Strijdende Staten (5de-3de eeuw voor Christus). In China werden munten gegoten en vaak van een gat in het midden voorzien waaraan een touw kon geregen worden omdat deze munten vaak per streng verhandeld, vanwege de geringe waarde van de individuele munten. Tot in het begin van de 20e eeuw verwisselde Chinees muntgeld op deze wijze van eigenaar.

De Indische traditie

Hierbij goot men staven van een metaal, waarvan plakjes werden gesneden die van inkepingen werden voorzien.

De Westerse traditie

Deze komt waarschijnlijk uit Klein-Azië. Een plakje metaal wordt in een matrijs gebracht en onder hoge druk wordt daarin een afbeelding geperst (geslagen). Deze eeuwenoude traditie hield lange tijd stand en was de basis voor de moderne manieren om munten te slaan.

Numismatiek
Het woord numismatiek (muntkunde) is afkomstig van het Latijnse woord nummisma voor munten en het Oud-Griekse νόμισμα/nómisma, wat staat voor zilvermunt en geld. Het betreft de wetenschappelijke studie van alle tastbare vormen en de geschiedenis van geld (munten en bankbiljetten) en vormverwante voorwerpen zoals penningen en gesneden stenen, alsook muntstempels, muntgewichten, druktechnieken, muntwetgeving enz.

Vaak wordt het verzamelen van munten verzamelen als hobby ook numismatiek genoemd.
Numismatiek wordt meestal bedreven als verzamelhobby of als belegging, maar heeft ook een wetenschappelijke kant, zoals bij opgravingen.

In die zin verbindt de numismatiek soms de archeologie met de geschreven geschiedenis. Van sommige heersers zijn muntvondsten de belangrijkste of zelf enige aanduiding over hoe lang en wanneer zij geregeerd hebben. Ook geven muntvondsten vaak aanvullende informatie voor de datering van opgravingen of de handelsbetrekkingen met andere gebieden.

Wat bepaalt de waarde van munten ?

De waardebepaling van munten is niet zo eenvoudig als het misschien lijkt. Leken die over oude munten praten, denken doorgaans dat hoe ouder de munt hoe duurder hij is. Toch zijn er naast de leeftijd nog een aantal andere factoren die de prijs bepalen.

Vraag en aanbod
Ook in de numismatiek spelen de wetten van vraag en aanbod hun rol. Hoe zeldzamer een munt hoe hoger het prijskaartje.

Kwaliteit
Logisch: hoe hoger de kwaliteit, hoe hoger de prijs. De kwaliteit prachtig kan tot tien keer zo duur zijn als de kwaliteit fraai.

Het gebruikte metaal
Ook het gebruikte edelmetaal (platina, goud, zilver) is van belang om de prijs van munten te bepalen. We hebben het dan over de edele metalen platina, goud en zilver. Als de factor zeldzaam bij een munt in minder kwaliteit wegvalt, dan zal het gewicht van het edelmetaal de prijs bepalen. In de betere kwaliteiten kan de prijs van de munt deze van het gebruikte metaal flink overtreffen.

De zeldzaamheid, de kwaliteit en het metaal zijn de factoren die prijsbepalend zijn. De zeldzaamheid en de kwaliteit van de oude munten spelen altijd een rol, het metaal enkel als de munt veel voorkomt en van slechte kwaliteit is. Vraag en aanbod zijn dus gekoppeld aan de zeldzaamheid. Is er veel vraag naar een munt, dan wordt hij zeldzamer. Bij een geringe vraag naar dan is hij minder zeldzaam. Met het aanbod is dit eender, is het aanbod groot dan is de munt minder zeldzaam en bij weinig aanbod is hij zeldzamer.

Dure hobby?

Is het verzamelen van munten duur? Dat hangt volledig van jou af. Net als elke hobby kan het zo duur zijn als je zelf maar wil.

Het samenstellen van een collectie is vooral een kwestie van bepalen wat je wil verzamelen, geduld en doorzettingsvermogen. Begin best niet met te dure munten en trek eerst de nodige tijd uit om de markt en de mechanismen van het verzamelen onder de knie te krijgen. Best start je met minder dure munten in goede kwaliteit aan te kopen. Heb je de smaak te pakken, dan kan je een stap verder zetten en meer geld uittrekken.

Veel hangt af van je inzet. Ben je bereid via ruilbeurzen en internet op zoek te gaan naar de beste prijzen voor de munten die je zou willen kopen? Ook zijn er haal wat handboeken over numismatiek. Op ruilbeurzen zijn in de ‘grabbelbakken’ vaak koopjes te doen, maar dan moet je natuurlijk wel over de nodige kennis beschikken om een juiste waardebepaling van de munten te doen.

Wat bepaalt de kwaliteit van munten in een verzameling ?

Als je hebt bepaald wat je precies gaat verzamelen, dan zoek je naar munten met de minste slijtage of beschadigingen. Kwaliteit is van groot belang.
Er bestaan diverse kwaliteitsniveaus, die de prijs bij verkoop van een munt bepalen.

FDC (fleur de coin)-kwaliteit

In deze kwaliteit komt de munt recht van de pers. In deze staat van bewaring is de munt zo volmaakt dat er zelfs met een sterke loep geen enkele beschadiging te ontdekken is.

De kwaliteit ‘prachtig’

In deze kwaliteit is de staat van de munt uitstekend met dien verstande dat er slechts sporen van slijtage of beschadiging te zien zijn door middel van een loep.

De kwaliteit ‘zeer fraai’

In deze kwaliteit zijn er met het blote oog wel sporen van slijtage waar te nemen. Zo is bijvoorbeeld de scherpte van de rand verdwenen, zijn op hoger gelegen delen sporen van slijtage merkbaar, zoals bijvoorbeeld de ogen van een persoon of de kroon op diverse munten.

De kwaliteit ‘fraai’

In deze kwaliteit heeft de munt door het in omloop zijn gedurende lange tijd veel geleden. De slijtage is bijzonder groot; alle gegevens op de munt zijn nog goed leesbaar maar zwaar afgesleten, evenals de rand.

De kwaliteit ‘zeer goed en goed’

In deze kwaliteiten zijn sommige gegevens verdwenen en is de munt soms niet meer te identificeren. Met deze kwaliteiten ben je als verzamelaar niets.

De kwaliteit ‘Proof’

Proof’ is een speciale kwaliteit die zelden voorkomt en verwijst naar een speciale uitvoering. Deze kwaliteit staat nog boven FDC. Men noemt hem ook ‘gepolijste stempel’ of ‘champ brillant’ (‘blinkend veld’).

Welke verschillende soorten munten verzamelingen zijn er ?

Landenverzameling

Het verzamelen van alle munten uit een bepaald land is te uitgebreid en ook te duur om deze collectie volledig te krijgen. En er komen uiteraard steeds nieuwe munten bij.

Een tip voor de verzamelaar is een duidelijk af te bakenen land dat niet meer bestaat, zoals Belgisch-Congo (1887-1960), een land met zowat 120 muntstukken zonder varianten die nog relatief gemakkelijk en tegen een aanvaardbare prijs te vinden zijn. Een andere mogelijkheid is een periode te bepalen, zoals bijvoorbeeld alles van een bepaald land tussen de twee wereldoorlogen.
munten met gaatjes Typeverzameling

Voor dit soort verzameling selecteer je van elk type munt één exemplaar. Je kan je beperken tot één land, of verder verzamelen, afhankelijk van je portemonnee en je wensen
duurste_munten Waardenverzameling

In deze verzameling zitten de munten van dezelfde waarde uitgegeven door een land, bijvoorbeeld alle één frank-stukken van België tussen 1830 en 2002.

Oude munten

Oude munten, of de munten uit de Oudheid, zijn onderverdeeld in Griekse munten, Romeinse munten (republiek en keizerrijk) en tenslotte de Byzantijnse munten. Deze munten vragen wel wat studie, maar er bestaat uitgebreide informatie over dit onderwerp. Binnen deze drie types zijn er nog heel wat onderverdelingen mogelijk.
Euro munten uit 1 land

Themaverzameling

Voor een themaverzameling kan je in alle tijden en alle landen je munten opsporen afhankelijk van het thema dat je uitgekozen hebt. Zo bijvoorbeeld gebouwen, auto’s, koningen, bloemen enz.
Dit soort munten is op ruilbeurzen vlot verkrijgbaar. De waarde is vooral persoonlijk, ingegeven door je interesse.

Munten rond de spelen…

Herdenkingsmunten, -medailles of -penningen

Deze munten, medailles of penningen worden uitgegeven ter gelegenheid van een speciale gelegenheid. Ze zijn voor de liefhebber een dankbaar, maar helaas ook vaak duur verzamelgebied. Vele zijn uitgegeven in edele metalen, en vaak rekenen de verkopers verpakkingskosten en meestal ook nog enkele procenten winst bij.

Andere verzamelgebieden

Andere verzamelgebieden zijn de middeleeuwen, de Nederlanden (noordelijke en zuidelijke); Brabantse en Luikse munten, gemeentepenningen, kunstmedailles, noodmunten enzovoort.
Verder kan men soms veel plezier beleven aan het zelf zoeken naar varianten. Bijvoorbeeld alles uit Brabant uit een bepaalde periode.

De meest gebruikte woorden in de numismatiek

  • Aanmunten: het slaan (produceren) van munten bij een munthuis.
  • Afslag: muntslag met originele stempels in een afwijkend metaal. Komt veel voor bij Nederlandse en Indische koperen munten, omdat een zilveren of gouden afslag van bijvoorbeeld een koperen duit werd gezien als een leuk geschenk. Afslagen zijn niet bedoeld voor de omloop.
  • Agio (ook opgeld genoemd): het verschil tussen de werkelijke waarde in goud en de prijs die je betaalt.
  • Aanmunten: het aanmaken van muntstukken, een muntplaatje voorzien van een afbeelding.
  • Biedprijs: de hoogste prijs van gouden munten, dagelijks in de krant vermeld of koopprijs.
  • Bruneren: een geslagen munt met bruneerstaal polijsten zodat die op een proefslag gaat lijken. Bruneren verwijdert detail en verlaagt dus de conditie van een munt.
  • Doormeter : diameter of middellijn – ø
  • Expertise : deskundige ontleding van een verzameling.
  • Gejusteerd : het op juist gewicht gebrachte muntplaatje, duidelijk te zien aan de krassen op de munt.
  • Gehalte : hoeveelheid van een bestanddeel in een of andere legering.
  • Gietpenning : een gegoten penning.
  • Gietgal : gal of holte op een munt of penning ontstaan bij het gieten.
  • Goudgehalte: de hoeveelheid goud in een munt aanwezig.
  • Gepolijste stempel (ook proof genoemd): hoogste kwaliteitstrap in de numismatiek. (zie ons artikel over het bepalen van de kwaliteit van munten)
  • Halssnede: de plaats waar de hals (van afgebeeld hoofd) afgesneden wordt, meestal bevindt zich daaronder de naam van de graveur
  • Incuus: een zijde van de munt is normaal geslagen, en op de andere zijde is de normaal geslagen zijde hol (incuus) afgebeeld.
  • Jaarsets : jaarlijks uitgegeven sets door de Koninklijke Munt met de in dat jaar geslagen munten.
  • Kwartslag : neem de munt tussen wijsvinger en duim met de voorzijde naar boven, en draai hem een volle slag zodat de keerzijde boven komt. De stand van de munt zal dan een kwartslag afwijken van de voorzijde (naar links of naar rechts).
  • Keerzijde : de muntzijde waar de waarde op afgebeeld wordt (Kz).
  • Lot : verschillende munten samengevoegd, onder een geheel (nummer) bij een veiling.
  • Lotnummer : het nummer toegewezen door de veilinghouder aan een lot of munt.
  • Laatprijs : de laagste prijs van gouden munten, dagelijks in de krant vermeld of de verkoopprijs.
  • Listel : verheven boord rondom een muntstuk.
  • Medailleslag : neem de munt tussen wijsvinger en duim met de voorzijde naar boven en draai hem een volle slag zodat de keerzijde boven komt. De munt zal in dezelfde stand staan zoals je de voorzijde voorheen had.
  • Misslag : een munt per ongeluk verkeerdelijk geslagen.
  • Munthouder : beschermkartonnetje met een transparant venster, waardoor je de munt langs alle zijden kunt bekijken.
  • Muntmeester : de verantwoordelijke van de Koninklijke Munt.
  • Muntmeesterteken : het teken van de muntmeester afgebeeld op een muntstuk.
  • Muntwals : antieke muntpers.
  • Muntenset : verschillende munten samengebracht in een set door bijvoorbeeld de Koninklijke Munt.
  • Muntplaats : plaats waar de munten aangemaakt worden (De Koninklijke Munt in Brussel of Utrecht).
  • Muntplaatje : het blanco metalen plaatje dat zal gebruikt worden voor het aanmunten.
  • Muntslag : neem de munt tussen wijsvinger en duim met de voorzijde naar boven en draai hem een volle slag zodat de keerzijde boven komt. De munt zal in de tegenovergestelde stand staan als de voorzijde die je voorheen had.
  • Noodmunt : munt aangemaakt, korte of lange tijd na de originele aanmunting (met meestal duidelijk verschil). In België zijn de naslagen aangemaakt door de Koninklijke Munt, in andere landen is dat niet altijd zo.
  • Naslag : een munt gemaakt bij gebrek aan voldoende circulatiemunten.
  • Numismatiek : de studie van munten en penningen (munt- en penningkunde).
  • Numismaat : de munt- en penningdeskundige of verzamelaar.
  • Overslag : een reeds geslagen munt hergebruiken voor een nieuwe aanmunting, bv. de munt van 2 centiem van België, Leopold I, geslagen over 1 cent Willem I van Nederland.
  • Ontmunting : het uit omloop nemen van een bepaalde munt.
  • Proefslag : een munt aangemaakt als proef.
  • Reduceermachine : verkleinmachine gebruikt bij het munt slaan
  • R: zeldzaam.
  • RR: zeer zeldzaam.
  • RRR: uiterst zeldzaam.
  • RRRR: unicum.
  • Randschrift : de tekst afleesbaar op de rand van de munt.
  • Schroefpers : antieke muntpers.
  • Stempelbreuk : breuk in de stempel (een kloofje), wat zich op de munt manifesteert als een fijn opliggend draadje.
  • S: schaars (afkorting).
  • Vervalsing : namaakmunt aangemaakt met de bedoeling andere mensen te bedriegen en winst te maken.
  • Voorzijde : de muntzijde waarop meestal het koningshoofd, leeuw, monogram enz… afgebeeld staat.
  • Variant : afwijking op een munt, verschillend van het normale type.
  • Zinkpest : witte plekken (oxidatieplekken) op zinken munten.