Het Frankrijk van de middeleeuwen bracht opmerkelijke munten en penningen voort

Liefhebbers van munten en penningen specialiseren zich vaak in een bepaalde periode en/of regio. Zo is Frankrijk een geliefkoosd onderwerp. Niet toevallig, want in de 14de en 15de eeuw groeide Parijs als hoofdstad van het koninkrijk Frankrijk uit tot het meest bloeiende intellectuele en artistieke centrum van Europa.

Honderdjarige Oorlog

Het tijdperk van Koning Charles VI (1380-1422) werd overschaduwd door de Honderdjarige Oorlog met Engeland. Ondanks deze oorlog kende de kunst in Frankrijk in deze periode een ongekende bloei. In deze periode was Frankrijk een belangrijke natie die ook het muntstelsel op punt zette.

De schatten van het Louvre

Het Louvre toont werk van zowel Franse als buitenlandse kunstenaars en vormt een prachtige samenvatting van het artistieke leven uit die tijd. Ook al verkeerde Frankrijk in oorlog en moest het land door een zware economische recessie, toch wordt deze periode door kunstkenners als een van de meest artistiek creatieve uit de nochtans rijke geschiedenis beschouwd.
Een deel van de collectie van het Louvre bestaat uit een prachtig geïllustreerde manuscripten, afkomstig de Bibliothèque Nationale de France en aangevuld met andere literaire kunstschatten uit verschillende Europese en Amerikaanse bibliotheken. De werken tonen zowel heilige als seculiere taferelen vol raffinement en zijn een voorbeeld van het vakmanschap van de goudsmeden van die tijd. Op deze werken zijn ook munten en penningen uit die tijd te zien.

Charles VI stimuleerde numismatiek

Het Louvre was destijds een van de favoriete residenties van Charles VI en zijn vrouw Isabeau van Beieren. Charles VI kwam op 1380 als twaalfjarige op de Franse troon. Hij zou meer dan veertig jaar reageren tot aan zijn dood in 1422. Hij zou de geschiedenis ingaan als een koning die leed aan aanvallen van waanzin maar toch zijn land door de moeilijkheden van de Honderdjarige Oorlog probeerde te leiden.
De eerste periode van zijn koningschap was voor Frankrijk een tijdperk van relatieve vrede dat ongeveer twintig jaar zou duren. In die jaren groeide Parijs tot de drukst bevolkte stad van Europa uit en was het een oord waar de artistieke en intellectuele elite van die tijd verzamelde. Een reputatie die de Lichtstad nooit meer is kwijtgeraakt en die het dus aan Charles VI te danken heeft.
Hoewel hij zelf geen actief kunstenaar was, zette de koning onmiskenbaar zijn stempel op de artistieke ontwikkeling. Zo evolueerde onder zijn impuls kunst en literatuur, voornamelijk onder invloed van de Devotto moderna (een christelijke beweging die de contemplatie in ere wou herstellen) en het prehumanisme. Charles mag dan ook een van de eerste verlichte vorsten uit de geschiedenis genoemd worden. Ook stimuleerde hij de numismatiek.

Kostbare munten

Ook kan de bezoeker aan de hand van een aantal manuscripten en persoonlijke objecten kennismaken met een aantal van de prominente figuren uit die periode. Zo komen naast Charles VI en zijn vrouw Isabeau van Beieren ook Charles’ oom Jean (hertog van Berry), zijn broer Louis (hertog van Orleans), zijn eerste zoon Kroonprins Louis van Guyenne (die op jonge leeftijd zou sterven) en tweede zoon Jan zonder Vrees, en Philip de Kale (hertog van Bourgondië) aan bod.
De weelde van die tijd wordt eveneens geïllustreerd aan de hand van een aantal stukken met uitzonderlijke historische en artistieke waarde. Zo zijn verschillende ceremoniële wapens te zien, voorwerpen die enkel bij officiële plechtigheden gedragen werden.
Op de schilderijen kan de toeschouwer met een scherpe blik ook een aantal kostbare munten aanschouwen.

Munten en penningen van de Tower of London

De de prestigieuze Tower of London werd al meermaals als afbeelding op een gouden of zilveren munt of penning vereeuwigd. Een mooi onderwerp voor de verzamelaar van munten die een originele invalshoek zoekt. In de Tower vind je trouwens ook de kroonjuwelen van Engeland.

Geschiedenis

Gebouwd door Willem de Veroveraar werd de Tower eeuwenlang als staatsgevangenis gebruikt en is het een mythisch oord geweest waarbij de royals letterlijk nooit ver uit de buurt waren.
In de loop der eeuwen werd deze burcht door opeenvolgende vorsten altijd maar uitgebreid en versterkt, onder meer ook als bescherming tegen mogelijke indringers zoals de Noormannen. Zo werd The Tower een vaste waarde in het stadsbeeld en voor vele Engelsen het symbool van onverzettelijkheid.
De grootste ingreep was de aanleg van de kade onder het bewind van Richard II (1377-1399). Gedurende de middeleeuwen kwamen er nog weinig grote veranderingen zodat de Tower een van de best bewaarde historische kastelen ter wereld is.

Gevangenis

Henry VIII gaf de Tower een nieuwe bestemming. Toen hij in 1530 met de katholieke kerk brak, was de Tower in zijn visie de ideale plek om te talrijke politieke en religieuze vijanden gevangen te houden.
De eerste belangrijke gevangenen van de Tudors in de Tower waren Sir Thomas More en bisschop Fisher van Rochester. Toen ze in 1535 weigerden om Henry VIII als hoofd van de Engelse kerk te erkennen, werden ze in de Tower geëxecuteerd. Nadien volgden heel wat bekende en minder bekende slachtoffers, waaronder ook Anne Boleyn die in 1536 wegens hoogverraad om het leven werd gebracht.
Algauw verwaterde de rol van de Tower. Zo maakte Charles II er tijdens zijn regeerperiode (1660-1685) het hoofdkwartier van zijn legers van. De volgende eeuwen taande het belang van de Tower en werd dit fort steeds meer een symbool zonder echte functie.

Wachten en raven

De meest in het oog springende personen bij een bezoek aan de Tower zijn ongetwijfeld de kleurrijk uitgedoste wachten. Officeel heten ze de ‘Yeoman Warders’ maar ze zijn des te bekender als de ‘Beefeaters’. Niemand weet hoe ze aan die naam kwamen,. maar de meest waarschijnlijke uitleg is dat deze wachten met een dagelijkse portie vlees werden vergoed. Het ceremoniële en doordeweeks uniform gelijken nog sterk op deze uit de periode van Henry VIII. De Yeoman Warders verzorgen de rondleidingen in het blauwe uniform. Het ceremoniële is voorbehouden voor staatsaangelegenheden.
Nog steeds vliegen er raven rond The Tower. Charles II, zo wil de legende het, werd gewaarschuwd dat als de raven The Tower zouden verlaten, het koninkrijk ten val zou komen. Charles II gaf dan ook de opdracht om steeds een populatie raven binnen de muren te houden. Dit kan door één vleugel gedeeltelijk te knippen, waardoor de raven minder stabiel vliegen en zich dan ook nooit ver buiten The Tower wagen.
Allen hebben ze een naam. Slechts ééntje zou er ooit ontsnapt zijn, na 21 jaar trouwe dienst. De oudste ooit, Jim Crow, werd 44 jaar. Bij een onbehoorlijk gedrag worden ze ontslagen en komen ze terecht in de London Zoo. The Tower heeft een eigen kweekprogramma opgezet.

Kroonjuwelen

Maar een bezoek aan The Tower omvat meer dan het bewonderen van de raven en het indrukwekkende bouwwerk waaraan zoveel bloed kleeft. Reeds sedert de 17de eeuw was en is deze vestiging de bewaarplaats van de kroonjuwelen, goed bewaakt in een kelder van de Waterloo Block. De tentoongestelde juwelen dateren meestal van 1660.
Belangrijk is de Imperial State Crown, de kroon die de koningin draagt bij de opening van het parlementair jaar. Daarnaast is er nog de meest bekende diamant ter wereld, de Koh-I-Noor, met 105.6 karaat. Deze is geplaatst in de kroon van de koningin-moeder. De legende wil dat het alleen geluk zal brengen aan vrouwen en dat de drager voorbestemd is om wereldheerser te worden.

Er zijn drie onafhakelijke munttradities wereldwijd

Er zijn drie onafhankelijke munttradities in de wereld.

De Chinese traditie

Deze begon in de tijd van de Strijdende Staten (5de-3de eeuw voor Christus). In China werden munten gegoten en vaak van een gat in het midden voorzien waaraan een touw kon geregen worden omdat deze munten vaak per streng verhandeld, vanwege de geringe waarde van de individuele munten. Tot in het begin van de 20e eeuw verwisselde Chinees muntgeld op deze wijze van eigenaar.

De Indische traditie

Hierbij goot men staven van een metaal, waarvan plakjes werden gesneden die van inkepingen werden voorzien.

De Westerse traditie

Deze komt waarschijnlijk uit Klein-Azië. Een plakje metaal wordt in een matrijs gebracht en onder hoge druk wordt daarin een afbeelding geperst (geslagen). Deze eeuwenoude traditie hield lange tijd stand en was de basis voor de moderne manieren om munten te slaan.

Numismatiek
Het woord numismatiek (muntkunde) is afkomstig van het Latijnse woord nummisma voor munten en het Oud-Griekse νόμισμα/nómisma, wat staat voor zilvermunt en geld. Het betreft de wetenschappelijke studie van alle tastbare vormen en de geschiedenis van geld (munten en bankbiljetten) en vormverwante voorwerpen zoals penningen en gesneden stenen, alsook muntstempels, muntgewichten, druktechnieken, muntwetgeving enz.

Vaak wordt het verzamelen van munten verzamelen als hobby ook numismatiek genoemd.
Numismatiek wordt meestal bedreven als verzamelhobby of als belegging, maar heeft ook een wetenschappelijke kant, zoals bij opgravingen.

In die zin verbindt de numismatiek soms de archeologie met de geschreven geschiedenis. Van sommige heersers zijn muntvondsten de belangrijkste of zelf enige aanduiding over hoe lang en wanneer zij geregeerd hebben. Ook geven muntvondsten vaak aanvullende informatie voor de datering van opgravingen of de handelsbetrekkingen met andere gebieden.

Wat bepaalt de waarde van munten ?

De waardebepaling van munten is niet zo eenvoudig als het misschien lijkt. Leken die over oude munten praten, denken doorgaans dat hoe ouder de munt hoe duurder hij is. Toch zijn er naast de leeftijd nog een aantal andere factoren die de prijs bepalen.

Vraag en aanbod
Ook in de numismatiek spelen de wetten van vraag en aanbod hun rol. Hoe zeldzamer een munt hoe hoger het prijskaartje.

Kwaliteit
Logisch: hoe hoger de kwaliteit, hoe hoger de prijs. De kwaliteit prachtig kan tot tien keer zo duur zijn als de kwaliteit fraai.

Het gebruikte metaal
Ook het gebruikte edelmetaal (platina, goud, zilver) is van belang om de prijs van munten te bepalen. We hebben het dan over de edele metalen platina, goud en zilver. Als de factor zeldzaam bij een munt in minder kwaliteit wegvalt, dan zal het gewicht van het edelmetaal de prijs bepalen. In de betere kwaliteiten kan de prijs van de munt deze van het gebruikte metaal flink overtreffen.

De zeldzaamheid, de kwaliteit en het metaal zijn de factoren die prijsbepalend zijn. De zeldzaamheid en de kwaliteit van de oude munten spelen altijd een rol, het metaal enkel als de munt veel voorkomt en van slechte kwaliteit is. Vraag en aanbod zijn dus gekoppeld aan de zeldzaamheid. Is er veel vraag naar een munt, dan wordt hij zeldzamer. Bij een geringe vraag naar dan is hij minder zeldzaam. Met het aanbod is dit eender, is het aanbod groot dan is de munt minder zeldzaam en bij weinig aanbod is hij zeldzamer.

Dure hobby?

Is het verzamelen van munten duur? Dat hangt volledig van jou af. Net als elke hobby kan het zo duur zijn als je zelf maar wil.

Het samenstellen van een collectie is vooral een kwestie van bepalen wat je wil verzamelen, geduld en doorzettingsvermogen. Begin best niet met te dure munten en trek eerst de nodige tijd uit om de markt en de mechanismen van het verzamelen onder de knie te krijgen. Best start je met minder dure munten in goede kwaliteit aan te kopen. Heb je de smaak te pakken, dan kan je een stap verder zetten en meer geld uittrekken.

Veel hangt af van je inzet. Ben je bereid via ruilbeurzen en internet op zoek te gaan naar de beste prijzen voor de munten die je zou willen kopen? Ook zijn er haal wat handboeken over numismatiek. Op ruilbeurzen zijn in de ‘grabbelbakken’ vaak koopjes te doen, maar dan moet je natuurlijk wel over de nodige kennis beschikken om een juiste waardebepaling van de munten te doen.

Wat bepaalt de kwaliteit van munten in een verzameling ?

Als je hebt bepaald wat je precies gaat verzamelen, dan zoek je naar munten met de minste slijtage of beschadigingen. Kwaliteit is van groot belang.
Er bestaan diverse kwaliteitsniveaus, die de prijs bij verkoop van een munt bepalen.

FDC (fleur de coin)-kwaliteit

In deze kwaliteit komt de munt recht van de pers. In deze staat van bewaring is de munt zo volmaakt dat er zelfs met een sterke loep geen enkele beschadiging te ontdekken is.

De kwaliteit ‘prachtig’

In deze kwaliteit is de staat van de munt uitstekend met dien verstande dat er slechts sporen van slijtage of beschadiging te zien zijn door middel van een loep.

De kwaliteit ‘zeer fraai’

In deze kwaliteit zijn er met het blote oog wel sporen van slijtage waar te nemen. Zo is bijvoorbeeld de scherpte van de rand verdwenen, zijn op hoger gelegen delen sporen van slijtage merkbaar, zoals bijvoorbeeld de ogen van een persoon of de kroon op diverse munten.

De kwaliteit ‘fraai’

In deze kwaliteit heeft de munt door het in omloop zijn gedurende lange tijd veel geleden. De slijtage is bijzonder groot; alle gegevens op de munt zijn nog goed leesbaar maar zwaar afgesleten, evenals de rand.

De kwaliteit ‘zeer goed en goed’

In deze kwaliteiten zijn sommige gegevens verdwenen en is de munt soms niet meer te identificeren. Met deze kwaliteiten ben je als verzamelaar niets.

De kwaliteit ‘Proof’

Proof’ is een speciale kwaliteit die zelden voorkomt en verwijst naar een speciale uitvoering. Deze kwaliteit staat nog boven FDC. Men noemt hem ook ‘gepolijste stempel’ of ‘champ brillant’ (‘blinkend veld’).

Welke verschillende soorten munten verzamelingen zijn er ?

Landenverzameling

Het verzamelen van alle munten uit een bepaald land is te uitgebreid en ook te duur om deze collectie volledig te krijgen. En er komen uiteraard steeds nieuwe munten bij.

Een tip voor de verzamelaar is een duidelijk af te bakenen land dat niet meer bestaat, zoals Belgisch-Congo (1887-1960), een land met zowat 120 muntstukken zonder varianten die nog relatief gemakkelijk en tegen een aanvaardbare prijs te vinden zijn. Een andere mogelijkheid is een periode te bepalen, zoals bijvoorbeeld alles van een bepaald land tussen de twee wereldoorlogen.
munten met gaatjes Typeverzameling

Voor dit soort verzameling selecteer je van elk type munt één exemplaar. Je kan je beperken tot één land, of verder verzamelen, afhankelijk van je portemonnee en je wensen
duurste_munten Waardenverzameling

In deze verzameling zitten de munten van dezelfde waarde uitgegeven door een land, bijvoorbeeld alle één frank-stukken van België tussen 1830 en 2002.

Oude munten

Oude munten, of de munten uit de Oudheid, zijn onderverdeeld in Griekse munten, Romeinse munten (republiek en keizerrijk) en tenslotte de Byzantijnse munten. Deze munten vragen wel wat studie, maar er bestaat uitgebreide informatie over dit onderwerp. Binnen deze drie types zijn er nog heel wat onderverdelingen mogelijk.
Euro munten uit 1 land

Themaverzameling

Voor een themaverzameling kan je in alle tijden en alle landen je munten opsporen afhankelijk van het thema dat je uitgekozen hebt. Zo bijvoorbeeld gebouwen, auto’s, koningen, bloemen enz.
Dit soort munten is op ruilbeurzen vlot verkrijgbaar. De waarde is vooral persoonlijk, ingegeven door je interesse.

Munten rond de spelen…

Herdenkingsmunten, -medailles of -penningen

Deze munten, medailles of penningen worden uitgegeven ter gelegenheid van een speciale gelegenheid. Ze zijn voor de liefhebber een dankbaar, maar helaas ook vaak duur verzamelgebied. Vele zijn uitgegeven in edele metalen, en vaak rekenen de verkopers verpakkingskosten en meestal ook nog enkele procenten winst bij.

Andere verzamelgebieden

Andere verzamelgebieden zijn de middeleeuwen, de Nederlanden (noordelijke en zuidelijke); Brabantse en Luikse munten, gemeentepenningen, kunstmedailles, noodmunten enzovoort.
Verder kan men soms veel plezier beleven aan het zelf zoeken naar varianten. Bijvoorbeeld alles uit Brabant uit een bepaalde periode.

De meest gebruikte woorden in de numismatiek

  • Aanmunten: het slaan (produceren) van munten bij een munthuis.
  • Afslag: muntslag met originele stempels in een afwijkend metaal. Komt veel voor bij Nederlandse en Indische koperen munten, omdat een zilveren of gouden afslag van bijvoorbeeld een koperen duit werd gezien als een leuk geschenk. Afslagen zijn niet bedoeld voor de omloop.
  • Agio (ook opgeld genoemd): het verschil tussen de werkelijke waarde in goud en de prijs die je betaalt.
  • Aanmunten: het aanmaken van muntstukken, een muntplaatje voorzien van een afbeelding.
  • Biedprijs: de hoogste prijs van gouden munten, dagelijks in de krant vermeld of koopprijs.
  • Bruneren: een geslagen munt met bruneerstaal polijsten zodat die op een proefslag gaat lijken. Bruneren verwijdert detail en verlaagt dus de conditie van een munt.
  • Doormeter : diameter of middellijn – ø
  • Expertise : deskundige ontleding van een verzameling.
  • Gejusteerd : het op juist gewicht gebrachte muntplaatje, duidelijk te zien aan de krassen op de munt.
  • Gehalte : hoeveelheid van een bestanddeel in een of andere legering.
  • Gietpenning : een gegoten penning.
  • Gietgal : gal of holte op een munt of penning ontstaan bij het gieten.
  • Goudgehalte: de hoeveelheid goud in een munt aanwezig.
  • Gepolijste stempel (ook proof genoemd): hoogste kwaliteitstrap in de numismatiek. (zie ons artikel over het bepalen van de kwaliteit van munten)
  • Halssnede: de plaats waar de hals (van afgebeeld hoofd) afgesneden wordt, meestal bevindt zich daaronder de naam van de graveur
  • Incuus: een zijde van de munt is normaal geslagen, en op de andere zijde is de normaal geslagen zijde hol (incuus) afgebeeld.
  • Jaarsets : jaarlijks uitgegeven sets door de Koninklijke Munt met de in dat jaar geslagen munten.
  • Kwartslag : neem de munt tussen wijsvinger en duim met de voorzijde naar boven, en draai hem een volle slag zodat de keerzijde boven komt. De stand van de munt zal dan een kwartslag afwijken van de voorzijde (naar links of naar rechts).
  • Keerzijde : de muntzijde waar de waarde op afgebeeld wordt (Kz).
  • Lot : verschillende munten samengevoegd, onder een geheel (nummer) bij een veiling.
  • Lotnummer : het nummer toegewezen door de veilinghouder aan een lot of munt.
  • Laatprijs : de laagste prijs van gouden munten, dagelijks in de krant vermeld of de verkoopprijs.
  • Listel : verheven boord rondom een muntstuk.
  • Medailleslag : neem de munt tussen wijsvinger en duim met de voorzijde naar boven en draai hem een volle slag zodat de keerzijde boven komt. De munt zal in dezelfde stand staan zoals je de voorzijde voorheen had.
  • Misslag : een munt per ongeluk verkeerdelijk geslagen.
  • Munthouder : beschermkartonnetje met een transparant venster, waardoor je de munt langs alle zijden kunt bekijken.
  • Muntmeester : de verantwoordelijke van de Koninklijke Munt.
  • Muntmeesterteken : het teken van de muntmeester afgebeeld op een muntstuk.
  • Muntwals : antieke muntpers.
  • Muntenset : verschillende munten samengebracht in een set door bijvoorbeeld de Koninklijke Munt.
  • Muntplaats : plaats waar de munten aangemaakt worden (De Koninklijke Munt in Brussel of Utrecht).
  • Muntplaatje : het blanco metalen plaatje dat zal gebruikt worden voor het aanmunten.
  • Muntslag : neem de munt tussen wijsvinger en duim met de voorzijde naar boven en draai hem een volle slag zodat de keerzijde boven komt. De munt zal in de tegenovergestelde stand staan als de voorzijde die je voorheen had.
  • Noodmunt : munt aangemaakt, korte of lange tijd na de originele aanmunting (met meestal duidelijk verschil). In België zijn de naslagen aangemaakt door de Koninklijke Munt, in andere landen is dat niet altijd zo.
  • Naslag : een munt gemaakt bij gebrek aan voldoende circulatiemunten.
  • Numismatiek : de studie van munten en penningen (munt- en penningkunde).
  • Numismaat : de munt- en penningdeskundige of verzamelaar.
  • Overslag : een reeds geslagen munt hergebruiken voor een nieuwe aanmunting, bv. de munt van 2 centiem van België, Leopold I, geslagen over 1 cent Willem I van Nederland.
  • Ontmunting : het uit omloop nemen van een bepaalde munt.
  • Proefslag : een munt aangemaakt als proef.
  • Reduceermachine : verkleinmachine gebruikt bij het munt slaan
  • R: zeldzaam.
  • RR: zeer zeldzaam.
  • RRR: uiterst zeldzaam.
  • RRRR: unicum.
  • Randschrift : de tekst afleesbaar op de rand van de munt.
  • Schroefpers : antieke muntpers.
  • Stempelbreuk : breuk in de stempel (een kloofje), wat zich op de munt manifesteert als een fijn opliggend draadje.
  • S: schaars (afkorting).
  • Vervalsing : namaakmunt aangemaakt met de bedoeling andere mensen te bedriegen en winst te maken.
  • Voorzijde : de muntzijde waarop meestal het koningshoofd, leeuw, monogram enz… afgebeeld staat.
  • Variant : afwijking op een munt, verschillend van het normale type.
  • Zinkpest : witte plekken (oxidatieplekken) op zinken munten.