De zilveren penningen van Judas

Ook in het Oude Testament speelde zilver al een rol. Zo onder meer bij Judas, die zilveren penningen teruggaf en hiermee Jezus verraadde. Rembrandt maakte er een schilderij van dat algemeen als een meesterwerk wordt gerangschikt.

Berouw

Voor wie de bijbel niet zo kent nog even het verhaal dat achter het schilderij van de zilveren penningen schuilt. Judas verraadt Jezus maar krijgt wroeging over zijn verraad en brengt zijn loon, de dertig zilveren penningen, terug bij de hogepriesters. Deze trekken zich er niets van aan want: zij hebben hun doel bereikt.
Judas kan echter met zijn verraad niet leven. Hij hangt zich op, overmand door schuldgevoel. Een thema dat Rembrandt blijkbaar inspireerde, want het zette hem aan om er een schilderij aan te wi!jden.

Meesterwerk van Rembrandt

Liefhebbers van kunst en penningen kennen wellicht het vermaarde werk van meesterschilder Rembrandt ‘Judas geeft de zilveren penningen terug’, een olieverf op paneel (79 × 102 cm) uit 1629
dat zich momenteel in privé-collectie bevindt. Dit werk verwijst naar het Oude Testament, meer bepaald naar Mattheus 27, vers 3: “Toen heeft Judas, dien Hem verraden had, ziende, dat Hij veroordeeld was, berouw gehad, en heeft de dertig zilveren penningen den overpriesters en den ouderlingen wedergebracht.”

Zilverpenningen

Rembrandt schilderde dit paneel in 1629 toen hij nog in Leiden werkte. Hij maakt onder meer een grondige studie van zilveren munten en penningen om ze natuurgetrouw te kunnen schilderen, iets wat de hedendaagse verzamelaar en kenner zeker zal appreciëren.
Het panel werd al in 1630 door de befaamde kunstkenner Constantijn Huygens geprezen. Hij toonde zich bijzonder enthousiast over de manier waarop Rembrandt de emoties van de door wroeging gekwelde Judas had uitgebeeld. Huygens zou de jonge schilder later aanbevelen bij stadhouder Frederik Hendrik, wat Rembrandt een serie opdrachten opleverde.
Volgens velen is het schilderij ‘Judas geeft de zilveren penningen terug’ het eerste paneel waarop Rembrandt zijn meesterschap echt etaleert. De zilveren penningen waren voor Rembrandt dus pas het begin van wat een schitterend oeuvre zou worden.

De Gouden Eeuw

Rembrandt was een schilder, tekenaar en etser; door velen gezien als de belangrijkste uit de Gouden Eeuw. Als geboortejaar wordt doorgaans 1606 vermeld, hoewel er schriftelijke bronnen zijn waarin Rembrandt zelf zegt in 1607 geboren te zijn.
Rembrandt werd geboren en groeide op in Leiden, waar hij leerling werd van de schilder Jacob van Swanenburgh. Rembrandt was ook een begenadigd tekenaar en etser.. In 1631 vestigde hij zich voorgoed in Amsterdam. Daar ontwikkelde hij zijn kenmerkende gebruik van licht en donker en bleek zijn fascinatie voor gezichten. Mede door zijn huwelijk (1634) met Saskia van Uylenburgh, pleegdochter van een vooraanstaand kunsthandelaar, kreeg hij veel opdrachten voor portretten. Hierbij viel zijn zorg op voor details. Zo zijn naast de gezichten en de gewaden ook de juwelen en sieraden pijnlijk nauwkeurig neergezet.

Joodse gezichten

In 1639 verhuisde hij naar een groot pand in de Breestraat, aan de rand van de joodse buurt. Dat gaf hem de gelegenheid om joodse gezichten te bestuderen, een inzicht dat de waarachtigheid van zijn bijbelse werk ten goede kwam. Rembrandt heeft ongeveer 300 werken gemaakt met bijbelse thematiek. Het schilderij ‘Judas geeft de zilveren penningen terug’ mag de eerste aanzet tot dit imposante onderdeel van zijn oeuvre genoemd worden.