Welke materialen en legeringen worden er gebruikt bij Munten ?

De waarde van een munt wordt mee bepaald door de gebruikte metalen en legeringen. De meeste munten zijn een legering, met andere woorden een homogene massa verkregen door een mengsel van twee metalen (door smelting). Een ander woord voor legering is het uit het Frans afkomstig ‘alliage’, wat vermenging of mengsel betekent.

De metalen

Zilver (Ag – Argentum) – edel metaal, Zilveren munten
Zilver is het meest gebruikte metaal voor munten door de eeuwen heen (vanaf 700 voor Christus). Net als goud is zilver vandaag te duur Voor munten wordt het vervangen door goedkopere metalen. Evenals goud wordt zilver in de numismatiek steeds gelegeerd met andere metalen (meestal koper).

Goud (Au – Aurum) – edel metaal, Gouden Munten
Goud, de koning der metalen, werd vroeger in de oudheid al veel gebruikt. Tegenwoordig is goud voor munten te duur en worden nog enkel gelegenheidsmedailles en -munten in goud aangemaakt. De kostprijs van het goud wordt uitgedrukt in dollar per troy ounce (31,1035 g), en is dagelijks verhandelbaar op vele beurzen in de wereld. Deze prijzen kan je volgen in de krant of op internet.
De maataanduiding voor goud is karaat (Arabisch). Zuiver goud is 24 karaat, maar dit materiaal is te zacht om zuiver gebruikt te worden. Daarom is een legering met een ander metaal noodzakelijk, meestal koper. Hoe meer koper bij het goud gevoegd wordt des te lager is zijn karaat. Goud is als muntmetaal zeer populair, niet alleen om zijn waarde maar ook omdat het niet oxideert en goed bestand is tegen zuur

Platina (Pt – Platina) – edel metaal, Platina Munten
Platina wordt zeer weinig gebruikt in de numismatiek, vandaag alleen nog voor herdenkingsmedailles of -munten en – penningen. Enkel in Rusland vinden we platina in munten in de periode van 1828 tot 1830 wel eens. Platina kan gelegeerd worden met koper maar dit is niet noodzakelijk.

Koper (Cu – Cupuruum) Koper munten
Koper is een populair metaal in de zuivere vorm in de numismatiek. Door de eeuwen heen werden er de munten van kleine waarden van gemaakt (al in 400 voor Christus), net als talloze herdenkingsmedailles en -munten en -penningen. Koper is ook een basismetaal voor vele legeringen.

Nikkel (Ni – Nikkel) Nikkel munten
Nikkel is een hard roestvrij metaal, dat tegenwoordig in de numismatiek het zilver vervangt. Het wordt veel gebruikt in legeringen maar ook in zuivere toestand. Hoofdzakelijk voor huidallergieën vervangen!

Zink (Zn – Zink) Zinken munten
Zink werd enkel gebruikt in zuivere vorm in de numismatiek in oorlogstijd, of als noodmunten. Het is een zeer zacht metaal dat voor een verzameling speciaal behandeld dient te worden tegen zinkpest, de ongewenste witte plekken die op een zinken munt met een onzuivere legering kunnen voorkomen. Zink is ideaal voor legeringen.

Lood (Pb – Plumbum) Loden munten
Lood wordt bijna nooit gebruikt voor munten omdat dit metaal te zacht is. We vinden het eerder terug in sommige vervalsingen.

Tin (Sn – Stannum) Tinnen munten
Een weinig gebruikt metaal in de numismatiek, soms voor noodmunten of broodpenningen. Wel is tin ideaal voor legeringen.

Aluminium (Al – Aluminium) Aluminium munten
Aluminium is een heel licht metaal dat vandaag gebruikt wordt voor munten met een kleine waarde. Aluminium is het meest voorkomende metaal op de wereld. Het wordt ook veelvuldig gebruikt in legeringen.

IJzer (Fe – Ferrum) IJzeren munten
IJzer is een metaal dat slechts af en toe gebruikt wordt in de numismatiek. Enkel Duitsland gebruikt het veel, maar dan in lagen (bi-metaal).

De legeringen

De legeringen zijn samengesteld uit de reeds genoemde metalen.

Brons is een legering van koper met een percentage tin en eventueel ook een beetje zink. Een voorbeeld. De Belgische halve frank brons, type mijnwerker bevat 95% koper, 3% tin en 2% zink. Brons is door de eeuwen heen zeer veel gebruikt. Het verschil herkennen tussen een koperen en een bronzen munt is eenvoudig. De bronzen munten zijn donkerder van kleur met een lichtgele glans, de koperen munten zijn roder van kleur.
Messing wordt ook wel geel koper genoemd.

De legering bestaat uit koper en zink. Messing wordt gebruikt voor kleinere pasmunten met een lage nominale waarde en voor penningen.
Elektron is een natuurlijke legering van goud en zilver. Deze legering werd enkel in de oudheid gebruikt. Munten, geslagen in elektron, zijn zeldzaam.

Maillechort (Nieuwzilver – Argentaan – Alpaca) is een legering van koper, nikkel en zink. Voorbeelden zijn de Belgische munten van tien en vijf centiem, met middengat. Deze bestaan uit 75% koper, 15% nikkel en 10% zink. Deze legering werd uitgevonden door twee werklieden uit Lyon, met name Maillot en Chorier.
Koper-nikkel is een legering van koper en nikkel voor het eerst toegepast in de U.S.A. bij de 1 cent 1856 (88% koper en 12% nikkel).

Het is nu in de hedendaagse numismatiek een van de meest gebruikte legeringen. Evenals het nikkel wordt koper-nikkel veel gebruikt ter vervanging van het dure zilver.

Tombak (of Similor) is een goudkleurige legering bestaande uit 4 delen tot 12 delen koper en 1 deel zink. Er zijn nog tal andere legeringen die gebruikt worden of werden in de numismatiek.