Reinigen, bewaren en beveiligen van je munten collectie

Munten reinigen

Met reinigen bedoelen we niet poetsen, maar wel de munt ontdoen van gedroogde aarde, vuil en andere resten. Een werkje dat met de nodige omzichtigheid moet gebeuren, want het grote nadeel is dat de patina meestal ook mee verdwijnt.

Alle metalen munten mogen in heet en zeer sterk zeepsop (loog) worden gewassen en nadien geborsteld en met een stijf (maar zacht) borsteltje. Elk materiaal heeft zijn andere reinigingsmethodes. Een tip: probeer eerst met een goedkoop muntje uit je verzameling. Schade die je aan de munt toebrengt door een te agressieve reiniging, kan je doorgaans niet meer herstellen.

Goud : Wrijf op met een mengsel van zout en citroensap. Begin voorzichtig.
Het oppoetsen van oude gepatineerde stukken is af te raden. Een gepolijste munt is minder waard dan een gouden munt met een mooie patina. Afblijven is de boodschap.

Zilver : Leg de stukken in een oplossing van 50% zeepsop, 25% ammoniak en 25% brandalcohol en laat ze meerdere dagen in die oplossing weken. Kook de stukken af in ammoniak en laat afkoelen. Neem een plaatje zink van 15 cm op 15 cm, 2 grote scheppen sodazout (sel de soude) en water, laat eens flink koken en leg de stukken in de oplossing. Door een scheikundige reactie reinigen de stukken zonder wrijven. Wrijf ze vervolgens af met brandalcohol. Ook met thinner bekom je goede resultaten.

Wanneer zilveren munten zwart zijn uitgeslagen of zwarte plekken vertoont, is het beste middel de stukken in een menging van 50% citroenzuur en 50% water te leggen, ze dikwijls te bewegen en om te draaien. Vernieuw de oplossing om de drie dagen. Bij hardnekkige zwarte plekken kan de behandeling drie weken duren, maar uiteindelijk zal je geduld beloond worden.

Brons : Laat weken in petroleum en borstel daarna. Laat weken in een oplossing van 1/3 water, 1/3 azijn, 1/3 ammoniak, daarna borstelen.

Koper : Laat de stukken afkoken in azijn, waaraan een flinke dosis zout is toegevoegd. Gebruik zoals voor zilver thinner. Maak een zeer sterk zeepsop en kook de stukken daarin af. Verguld koper borstel je met een licht zeepsop, waaraan per liter water 3 soeplepels ammoniak en brandalcohol zijn toegevoegd.

Koper-nikkel : Hiervoor mogen alle hoger beschreven producten worden gebruikt.

Tin : Wrijf de stukken in met een preiblad. Kook af in bier. Wrijf in met polerwatte.

IJzer : Wrijf in met as van houtskool bevochtigd met keukenolie. Laat enkele dagen weken in petroleum.

Zink : Was alleen in sterk zeepsop. Borstel hard met waspoeder.

Belangrijk is dat na het reinigingsproces de munt goed gewassen wordt met gedistilleerd water en grondig gespoeld om zo alle zuren te neutraliseren.

Het oppoetsen van oude gepatineerde stukken is af te raden. Een gepolijste munt is minder waard dan een munt met een mooie patina. Afblijven is de boodschap.

Als je toch wil poetsen: gebruik dan nooit koper- of zilverpoets, maar bij voorkeur de bestaande producten speciaal voor munten te koop bij de muntenhandelaar.

Munten bewaren

Er zijn heel goede materialen in de handel om je munten te bewaren, in alle afmetingen en kleuren en met accessoires naar keuze.

De muntenbox en de muntenkoffer en/of -kast
De muntbox bestaat uit verschillende verdiepingen, onbeperkt stapelbaar waarbij de munten steeds zichtbaar blijven door de lade van een verdieping open te schuiven. De muntkoffer daarentegen bevat enkele muntenboxen met de bedoeling om ze gemakkelijker te verplaatsen of mee te nemen.
De muntenkast is een groot geheel waarin je de muntenboxen en/of muntenkoffers kunt opbergen.

De muntenalbums
Dit opbergsysteem bestaat uit muntbladen in een kaft, die samen een muntenalbum vormen.
Bij een eerste, nog weinig gebruikte methode, schuif je de munten onverpakt in muntbladen. Het grote minpunt van dit systeem is dat de munten na verloop van tijd plakkerig gaan aanvoelen, wat zijn invloed op het uitzicht heeft.

Een andere methode wordt door het merendeel van de verzamelaars gebruikt. Hierbij worden de munten, verpakt in munthouders, ingeschoven in muntbladen en dan in het album.

Er zijn twee soorten munthouders: de zelfklevers die de munten optimaal beschermen en de munthouders die je moet nieten. Het nadeel bij deze laatste methode is dat na verloop van de tijd de nietjes er door oxidatie donkerder uitzien en plekken maken op de munthouder, wat een slordig uitzicht geeft aan de verzameling. Je kunt de muntenalbums op hun beurt inschuiven in cassettes (omhulsels).

Let er zeker op dat de gebruikte materialen steeds zuurvrij en chloorvrij zijn en zo de munten niet kunnen aantasten. Voor zilveren munten moet je er op letten dat de materialen geen zwavelverbindingen bevatten.

Munten beveiligen

Zoals alle waardevolle spullen wil je natuurlijk ook je muntencollectie beveiligen. Je kan ze opbergen in een brandkast (thuis) of een kluis bij een bank. Aan te raden is een inventaris op te maken van de verzameling door middel van een kaartsysteem, waarin je alle gegevens opneemt over je verzameling (kwaliteit, eigenschappen van de munt en een foto). Aan te raden is om de inventaris afzonderlijk te bewaren en enkele kopieën te maken.

Wordt je verzameling gestolen, dan beschik je tenminste over een bewijs van de inhoud van je verzameling.
Heb je echt een waardevolle collectie? Laat die dan verzekeren. Een kleine verzameling wordt door sommige maatschappijen opgenomen in de brandpolis. Grote collecties kan je apart laten verzekeren.

Is je collectie ook in een bankkluis verzekerd? Spreek hierover voor alle zekerheid je bank eens aan. misschien moet je voor deze extra verzekering bijbetalen, maar het loont zeker de moeite waard om dit te overwegen.

Wat bepaalt de waarde van munten ?

De waardebepaling van munten is niet zo eenvoudig als het misschien lijkt. Leken die over oude munten praten, denken doorgaans dat hoe ouder de munt hoe duurder hij is. Toch zijn er naast de leeftijd nog een aantal andere factoren die de prijs bepalen.

Vraag en aanbod
Ook in de numismatiek spelen de wetten van vraag en aanbod hun rol. Hoe zeldzamer een munt hoe hoger het prijskaartje.

Kwaliteit
Logisch: hoe hoger de kwaliteit, hoe hoger de prijs. De kwaliteit prachtig kan tot tien keer zo duur zijn als de kwaliteit fraai.

Het gebruikte metaal
Ook het gebruikte edelmetaal (platina, goud, zilver) is van belang om de prijs van munten te bepalen. We hebben het dan over de edele metalen platina, goud en zilver. Als de factor zeldzaam bij een munt in minder kwaliteit wegvalt, dan zal het gewicht van het edelmetaal de prijs bepalen. In de betere kwaliteiten kan de prijs van de munt deze van het gebruikte metaal flink overtreffen.

De zeldzaamheid, de kwaliteit en het metaal zijn de factoren die prijsbepalend zijn. De zeldzaamheid en de kwaliteit van de oude munten spelen altijd een rol, het metaal enkel als de munt veel voorkomt en van slechte kwaliteit is. Vraag en aanbod zijn dus gekoppeld aan de zeldzaamheid. Is er veel vraag naar een munt, dan wordt hij zeldzamer. Bij een geringe vraag naar dan is hij minder zeldzaam. Met het aanbod is dit eender, is het aanbod groot dan is de munt minder zeldzaam en bij weinig aanbod is hij zeldzamer.

Dure hobby?

Is het verzamelen van munten duur? Dat hangt volledig van jou af. Net als elke hobby kan het zo duur zijn als je zelf maar wil.

Het samenstellen van een collectie is vooral een kwestie van bepalen wat je wil verzamelen, geduld en doorzettingsvermogen. Begin best niet met te dure munten en trek eerst de nodige tijd uit om de markt en de mechanismen van het verzamelen onder de knie te krijgen. Best start je met minder dure munten in goede kwaliteit aan te kopen. Heb je de smaak te pakken, dan kan je een stap verder zetten en meer geld uittrekken.

Veel hangt af van je inzet. Ben je bereid via ruilbeurzen en internet op zoek te gaan naar de beste prijzen voor de munten die je zou willen kopen? Ook zijn er haal wat handboeken over numismatiek. Op ruilbeurzen zijn in de ‘grabbelbakken’ vaak koopjes te doen, maar dan moet je natuurlijk wel over de nodige kennis beschikken om een juiste waardebepaling van de munten te doen.

Wat bepaalt de kwaliteit van munten in een verzameling ?

Als je hebt bepaald wat je precies gaat verzamelen, dan zoek je naar munten met de minste slijtage of beschadigingen. Kwaliteit is van groot belang.
Er bestaan diverse kwaliteitsniveaus, die de prijs bij verkoop van een munt bepalen.

FDC (fleur de coin)-kwaliteit

In deze kwaliteit komt de munt recht van de pers. In deze staat van bewaring is de munt zo volmaakt dat er zelfs met een sterke loep geen enkele beschadiging te ontdekken is.

De kwaliteit ‘prachtig’

In deze kwaliteit is de staat van de munt uitstekend met dien verstande dat er slechts sporen van slijtage of beschadiging te zien zijn door middel van een loep.

De kwaliteit ‘zeer fraai’

In deze kwaliteit zijn er met het blote oog wel sporen van slijtage waar te nemen. Zo is bijvoorbeeld de scherpte van de rand verdwenen, zijn op hoger gelegen delen sporen van slijtage merkbaar, zoals bijvoorbeeld de ogen van een persoon of de kroon op diverse munten.

De kwaliteit ‘fraai’

In deze kwaliteit heeft de munt door het in omloop zijn gedurende lange tijd veel geleden. De slijtage is bijzonder groot; alle gegevens op de munt zijn nog goed leesbaar maar zwaar afgesleten, evenals de rand.

De kwaliteit ‘zeer goed en goed’

In deze kwaliteiten zijn sommige gegevens verdwenen en is de munt soms niet meer te identificeren. Met deze kwaliteiten ben je als verzamelaar niets.

De kwaliteit ‘Proof’

Proof’ is een speciale kwaliteit die zelden voorkomt en verwijst naar een speciale uitvoering. Deze kwaliteit staat nog boven FDC. Men noemt hem ook ‘gepolijste stempel’ of ‘champ brillant’ (‘blinkend veld’).

De meest gebruikte woorden in de numismatiek

  • Aanmunten: het slaan (produceren) van munten bij een munthuis.
  • Afslag: muntslag met originele stempels in een afwijkend metaal. Komt veel voor bij Nederlandse en Indische koperen munten, omdat een zilveren of gouden afslag van bijvoorbeeld een koperen duit werd gezien als een leuk geschenk. Afslagen zijn niet bedoeld voor de omloop.
  • Agio (ook opgeld genoemd): het verschil tussen de werkelijke waarde in goud en de prijs die je betaalt.
  • Aanmunten: het aanmaken van muntstukken, een muntplaatje voorzien van een afbeelding.
  • Biedprijs: de hoogste prijs van gouden munten, dagelijks in de krant vermeld of koopprijs.
  • Bruneren: een geslagen munt met bruneerstaal polijsten zodat die op een proefslag gaat lijken. Bruneren verwijdert detail en verlaagt dus de conditie van een munt.
  • Doormeter : diameter of middellijn – ø
  • Expertise : deskundige ontleding van een verzameling.
  • Gejusteerd : het op juist gewicht gebrachte muntplaatje, duidelijk te zien aan de krassen op de munt.
  • Gehalte : hoeveelheid van een bestanddeel in een of andere legering.
  • Gietpenning : een gegoten penning.
  • Gietgal : gal of holte op een munt of penning ontstaan bij het gieten.
  • Goudgehalte: de hoeveelheid goud in een munt aanwezig.
  • Gepolijste stempel (ook proof genoemd): hoogste kwaliteitstrap in de numismatiek. (zie ons artikel over het bepalen van de kwaliteit van munten)
  • Halssnede: de plaats waar de hals (van afgebeeld hoofd) afgesneden wordt, meestal bevindt zich daaronder de naam van de graveur
  • Incuus: een zijde van de munt is normaal geslagen, en op de andere zijde is de normaal geslagen zijde hol (incuus) afgebeeld.
  • Jaarsets : jaarlijks uitgegeven sets door de Koninklijke Munt met de in dat jaar geslagen munten.
  • Kwartslag : neem de munt tussen wijsvinger en duim met de voorzijde naar boven, en draai hem een volle slag zodat de keerzijde boven komt. De stand van de munt zal dan een kwartslag afwijken van de voorzijde (naar links of naar rechts).
  • Keerzijde : de muntzijde waar de waarde op afgebeeld wordt (Kz).
  • Lot : verschillende munten samengevoegd, onder een geheel (nummer) bij een veiling.
  • Lotnummer : het nummer toegewezen door de veilinghouder aan een lot of munt.
  • Laatprijs : de laagste prijs van gouden munten, dagelijks in de krant vermeld of de verkoopprijs.
  • Listel : verheven boord rondom een muntstuk.
  • Medailleslag : neem de munt tussen wijsvinger en duim met de voorzijde naar boven en draai hem een volle slag zodat de keerzijde boven komt. De munt zal in dezelfde stand staan zoals je de voorzijde voorheen had.
  • Misslag : een munt per ongeluk verkeerdelijk geslagen.
  • Munthouder : beschermkartonnetje met een transparant venster, waardoor je de munt langs alle zijden kunt bekijken.
  • Muntmeester : de verantwoordelijke van de Koninklijke Munt.
  • Muntmeesterteken : het teken van de muntmeester afgebeeld op een muntstuk.
  • Muntwals : antieke muntpers.
  • Muntenset : verschillende munten samengebracht in een set door bijvoorbeeld de Koninklijke Munt.
  • Muntplaats : plaats waar de munten aangemaakt worden (De Koninklijke Munt in Brussel of Utrecht).
  • Muntplaatje : het blanco metalen plaatje dat zal gebruikt worden voor het aanmunten.
  • Muntslag : neem de munt tussen wijsvinger en duim met de voorzijde naar boven en draai hem een volle slag zodat de keerzijde boven komt. De munt zal in de tegenovergestelde stand staan als de voorzijde die je voorheen had.
  • Noodmunt : munt aangemaakt, korte of lange tijd na de originele aanmunting (met meestal duidelijk verschil). In België zijn de naslagen aangemaakt door de Koninklijke Munt, in andere landen is dat niet altijd zo.
  • Naslag : een munt gemaakt bij gebrek aan voldoende circulatiemunten.
  • Numismatiek : de studie van munten en penningen (munt- en penningkunde).
  • Numismaat : de munt- en penningdeskundige of verzamelaar.
  • Overslag : een reeds geslagen munt hergebruiken voor een nieuwe aanmunting, bv. de munt van 2 centiem van België, Leopold I, geslagen over 1 cent Willem I van Nederland.
  • Ontmunting : het uit omloop nemen van een bepaalde munt.
  • Proefslag : een munt aangemaakt als proef.
  • Reduceermachine : verkleinmachine gebruikt bij het munt slaan
  • R: zeldzaam.
  • RR: zeer zeldzaam.
  • RRR: uiterst zeldzaam.
  • RRRR: unicum.
  • Randschrift : de tekst afleesbaar op de rand van de munt.
  • Schroefpers : antieke muntpers.
  • Stempelbreuk : breuk in de stempel (een kloofje), wat zich op de munt manifesteert als een fijn opliggend draadje.
  • S: schaars (afkorting).
  • Vervalsing : namaakmunt aangemaakt met de bedoeling andere mensen te bedriegen en winst te maken.
  • Voorzijde : de muntzijde waarop meestal het koningshoofd, leeuw, monogram enz… afgebeeld staat.
  • Variant : afwijking op een munt, verschillend van het normale type.
  • Zinkpest : witte plekken (oxidatieplekken) op zinken munten.